Sprawy Shavliuk/Stakhiv. IPSO władz ukraińskich czy rzeczywista działalność antypaństwowa?

Czasami postępowanie karne nie zaczyna się od przestępstwa.
Lecz od postawy obywatelskiej.
Każde państwo w czasie wojny wzmacnia kontrolę.
Każde społeczeństwo w takim momencie staje się szczególnie wrażliwe na krytykę.
Wyobraź sobie: prowadzisz transmisję na żywo.
Kilka miesięcy później — zostajesz oskarżony na podstawie przepisu związanego z zagrożeniem dla państwa.
Gdzie jednak kończy się bezpieczeństwo — a zaczyna odpowiedzialność karna za słowo?

Stanowisko organów krajowych w sprawie Shavliuk przeciwko Ukrainie

Prokuratura w istocie potwierdza, że w jednym postępowaniu połączono zarzuty dotyczące utrudniania działalności Sił Zbrojnych Ukrainy oraz oszustwa; osoba ta od października 2024 roku pozostaje w areszcie tymczasowym, akt oskarżenia został skierowany do sądu, a przedłużenie aresztu uzasadniono obowiązywaniem stanu wojennego oraz formalnym istnieniem ryzyk procesowych. Jednocześnie organ podkreśla brak skarg dotyczących metod prowadzenia śledztwa oraz przenosi ostateczną ocenę na sąd. Nie ujawnia jednak konkretnej podstawy faktycznej zarzutu dotyczącego bezpieczeństwa narodowego, nie analizuje związku między ściganiem karnym a działalnością publiczną oskarżonego, nie uzasadnia proporcjonalności długotrwałego pozbawienia wolności ani nie przeprowadza testu konieczności ingerencji w wolność wypowiedzi zgodnie z art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W europejskim kontekście prawnym stanowisko to jawi się jako formalnie poprawne proceduralnie, lecz merytorycznie niepełne w sprawie dotyczącej równowagi między bezpieczeństwem a wolnością słowa.

Administracja zakładu karnego potwierdza, że Shavliuk przebywa w jednostce od 2 listopada 2024 roku, ma nieograniczony dostęp do obrońców, możliwość poufnych spotkań, zapewnioną opiekę medyczną, a wszystkie czynności reżimowe są rejestrowane za pomocą monitoringu wizyjnego. Wskazuje również, że osadzony nie składał skarg dotyczących warunków odbywania kary, nacisków fizycznych ani psychicznych czy naruszeń praw. Odpowiedź ma jednak charakter wyłącznie formalny, nie zawiera niezależnej oceny warunków detencji, nie precyzuje intensywności ani reżimu izolacji oraz nie ujawnia mechanizmów zewnętrznego nadzoru ani faktycznej weryfikacji potencjalnych ryzyk. W europejskim kontekście prawnym oznacza to instytucjonalne potwierdzenie zgodności z procedurą, lecz nie daje obiektywnego obrazu zgodności warunków z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sąd Miejski w Winnicy nie udzielił odpowiedzi na oficjalne zapytanie dziennikarskie w ustawowym terminie pięciu dni ani nie przekazał uzasadnionej odmowy. Biorąc pod uwagę, że redakcja działała w ramach ustawy Ukrainy „O dostępie do informacji publicznej”, takie zaniechanie może świadczyć o utrudnianiu legalnej działalności dziennikarskiej oraz potencjalnie stanowić przestępstwo określone w części 3 artykułu 171 Kodeksu karnego Ukrainy.

W 2021 roku Prokuratura w Winnicy publicznie przyznała, że w areszcie śledczym w Winnicy panowały warunki niehigieniczne oraz uwłaczające godności. Nasze źródła na miejscu twierdzą, że warunki te nie uległy zmianie od 2021 roku. Kilka lat później, gdy sąd zwrócił się o materiały z kontroli dotyczące zarzutów osadzonego o możliwych naruszeniach warunków detencji, prokuratura odmówiła ich udostępnienia, powołując się na „informacje służbowe”. Taka postawa — przy uprzednio udokumentowanych problemach — sprawia wrażenie instytucjonalnej nieprzejrzystości i poważnie podważa skuteczność nadzoru nad przestrzeganiem praw człowieka w jednostce, w której mogą być zagrożone gwarancje chronione art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Zwróciliśmy się do adwokata Shavliuka o przekazanie nam pisemnego stanowiska jego klienta. Odpowiedź nie została udzielona. Może to świadczyć o braku spójnej linii obrony, konflikcie z klientem, zmianie stanowiska, taktycznym milczeniu (art. 63 Konstytucji — prawo do odmowy składania zeznań) albo o tym, że klient nie przekazał pełnomocnikowi odpowiednich instrukcji.

Wnioski wstępne

Konieczne jest zbadanie ewentualnych nieprawidłowości w tej sprawie oraz — na podstawie zgromadzonych informacji — ustalenie, czy istnieją przesłanki wskazujące na możliwe fabrykowanie materiałów postępowania karnego, naruszenie prawa do obrony oraz polityczny kontekst postępowania.

Stanowisko organów krajowych w sprawie Stakhiv przeciwko Ukrainie

Odpowiedź Prokuratury Obwodowej we Lwowie w sprawie Stakhiva przedstawia standardowe stanowisko procesowe: odniesienia do przepisów Kodeksu postępowania karnego, uzasadnienie ryzyk procesowych, wyjaśnienie trybu zaskarżenia oraz wyraźne rozróżnienie między informacją publiczną a tajemnicą śledztwa. Na obecnym etapie komunikacja ta nie wykazuje oznak ukrywania informacji ani utrudniania działalności dziennikarskiej. Praktyka pokazuje, że gdy organy nie mają podstaw do zachowania poufności, odpowiedzi mają właśnie taki formalny i prawnie wyważony charakter; nieprawidłowości z reguły ujawniają się tam, gdzie system zaczyna unikać przejrzystości.

Stanowisko adwokata zostało sformułowane w sposób procesowo precyzyjny i prawnie staranny: wyraźnie wskazano podstawy prawne zarzutów, numery postępowań oraz właściwość sądu; przedstawiono spójną linię obrony; a ocenne sformułowania („prześladowania polityczne”) zostały zaprezentowane jako stanowisko strony obrony, a nie jako ustalony fakt. Tekst nie zawiera retoryki emocjonalnej, lecz opiera się na mechanizmach procesowych, wykazie zarzucanych naruszeń oraz informacjach o złożonych skargach do właściwych organów. Taka struktura odpowiada europejskiemu modelowi obrony prawnej i nie wskazuje na chaotyczną ani wymuszoną komunikację.